Niedźwiedź polarny
| Systematyka || Populacja || Pochodzenie || Występowanie || Środowisko życia || Migracja || Charakterystyka gatunku || Zmysły || Przystosowanie do warunków polarnych || Galeria |
Rząd - ssaki drapieżne (Order - Carnivora), Rodzina - niedźwiedziowate (Family - Ursidae), Rodzaj, Gatunek - niedźwiedź polarny (Genus, species - Ursus martimus) zwany niedźwiedziem morskim.
Światowa populacja niedźwiedzi polarnych w 1968 roku wynosiła około 10 000 sztuk. Taka mała ilość była przyczyną polowań w celu zdobycia skór. Po wprowadzeniu zakazu polowania na niedźwiedzie ich liczba na początku XXI wieku osiągnęła prawie 30 000 sztuk.
Najstarsze skamieniałości niedźwiedzia polarnego datowane są na około 100 tysięcy lat. Gatunek ten pochodzi najprawdopodobniej w prostej linii od niedźwiedzia brunatnego i pojawił się w plejstocenie. O bliskim pokrewieństwie świadczy posiadanie płodnego potomstwa.
Niedźwiedzie polarne są najbardziej typowym przedstawicielem świata zwierzęcego Arktyki. Ze względu na małą możliwość zdobycia pożywienia w rejonie okołobiegunowym, spotyka się je sporadycznie w obszarze powyżej 82 stopnia szerokości północnej. Południowe krańce występowania niedźwiedzi polarnych związane są z zasięgiem stałej pokrywy lodowej. Najbardziej na południe wysunięty obszar całorocznego występowania niedźwiedzi polarnych jest Zatoka Jamesa w Kanadzie. Największa część populacji niedźwiedzi polarnych zamieszkuje obszar na granicy lądu i morza. Ze względu na to naukowcy wyodrębnili kilkanaście niezależnych subpopulacji (jedną z nich stanowi subpopulacja spitsbergeńska licząca około 3000 sztuk).
Niedźwiedzie polarne radzą sobie doskonale zarówno na lodzie morskim, w wodzie, wyspach jak i kontynentalnych wybrzeżach. Środowiskiem najbardziej przez nie preferowanym jest morska pokrywa lodowa z kanałami wodnymi lub obszarami wolnej wody z krami lodowymi, gdzie najłatwiej zdobyć im pożywienie. Niedźwiedzie polarne cieplejsze miesiące, gdy morze jest wolne od lodu spędzają na lądzie. Ze względu na zmiany klimatyczne, zanika stała pokrywa lodowa i zmniejsza się obszar zajmowany przez pokrywy sezonowe, więc środowisko występowania niedźwiedzi polarnych ulega degradacji.
Niedźwiedzie polarne wędrują w ciągu roku w poszukiwaniu pożywienia, partnerów, miejsca na założenie gawry. Obszar, po którym wędrują jest praktycznie ten sam, a jego powierzchnia zawiera się w przedziale 50 000-350 000 km2. O powiązaniu niedźwiedzi z tym obszarem może świadczyć fakt, że samica zakłada gawry co roku w tym samym miejscu. Nie zaznaczają one granic tego obszaru i terytoria różnych niedźwiedzi pokrywają się ze sobą. Niedźwiedzie polarne są w stanie pokonać dystans powyżej 30 km (nawet do 80 km) w ciągu dnia. Roczna długość trasy ich wędrówki wynosi około 1000 km. Dla przykładu w rejonie Spitsbergenu niedźwiedzie polarne płyną wraz z pakiem lodowym z rejonu Morza Barentsa prądem południowospitsbergeńskim. Opływają w ten sposób Spitsbergen od południa i dostają się na ląd na zachodnim wybrzeżu w rejonie Hornsundu i Belsundu. Potem przez ląd wracają ponownie na Morze Barentsa.
Niedźwiedzie polarne są największymi lądowymi drapieżnikami. Masa samców zawiera się w przedziale 350-650 kg a wielkość 2,5-3 m. Samice są dwa do trzech razy mniejsze i ważą około 150-250 kg przy wielkości 2-2,5 m. Ciężarne samice mogą ważyć nawet powyżej 500 kg. Największy zaobserwowany samiec niedźwiedzia polarnego ważył 1002 kg przy wielkości 3,7 m. Kształt ich ciała jest raczej wydłużony i smukły. Kolor niedźwiedzi polarnych zależ zarówno od pory roku, wieku niedźwiedzia i kąta padania światła. Zmienia się on od białego, przez kremowo-żółty aż do lekkiego brązu. Im starszy niedźwiedź tym jego sierść jest ciemniejsza od tłuszczu foczego.
Przednie kończyny u niedźwiedzi polarnych są krótsze niż tylne. Powoduje to, że zad u niedźwiedzi znajduje się wyżej niż barki. Utrudnia to niedźwiedziom poruszanie się w dół zboczy, ale za to ułatwia wspinanie. Łapy niedźwiedzi osiągają nawet 30 cm średnicy. Powoduje to, że nacisk na jednostkę powierzchni jest mniejszy niż u człowieka, co ułatwia chodzenie po puszystym śniegu oraz cienkim lodzie. Każda łapa ma pięć palców wyposażonych w grube zakrzywione pazury. Pazury u niedźwiedzi nie chowają się. Wykorzystywane są do przytrzymywania zdobyczy oraz wleczeniu jej po lodzie lub śniegu. Od spodu łapy pokryte są grubą, czarna i chropowatą skórą, która ułatwia chodzenie po lodzie, gdyż wytwarza duże tarcie. Ułatwiają to także długie włosy pomiędzy stopą a palcami. Głowa u niedźwiedzi polarnych, w porównaniu z innymi gatunkami niedźwiedzi, w stosunku do reszty ciała jest mała oraz podłużna. Pysk jest wydłużony i zakończony lekko łukowatym ryjem z szerokim i czarnym nosem. Niedźwiedź polarny ma 42 zęby. Siekacze są przystosowane do cięcia grubej skóry i warstwy tłuszczu, kły do chwytania i rozrywania ofiary a zęby przedtrzonowe i trzonowe do dalszego rozdrobnienia. Niedźwiedzie polarne raczej połykają większe kawałki mięsa bez jego przeżuwania. Oczy niedźwiedzi polarnych są ciemnobrązowe położone blisko siebie w przedniej części głowy. Uszy są małe i zaokrąglone i układają się płasko na głowie podczas nurkowania. Ogon niedźwiedzi jest mały i ma około 10 cm. Niedźwiedzie za wyjątkiem nosa i stóp są w całości pokryte futrem. Długość włosa sierści wynosi około 2-5 cm. Jest ono dwuwarstwowe. Pierwsza gęsta warstwa stanowi izolację i przykrywają ją dłuższe i sztywne włosy pełniące funkcje ochronną. Sierść nie nasiąka wodą. Ułatwia to pozbycie się wody po pływaniu oraz zapobiega tworzeniu się form lodowych na sierści. Wymiana sierści następuje corocznie w maju i czerwcu. Skóra niedźwiedzi polarnych jest czarna.
Niedźwiedzie polarne najprawdopodobniej słyszą dźwięki w podobnym przedziale jak człowiek, czyli od 0,02 kHz do 20 kHz. Zmysł wzroku także maja podobny do ludzkiego. Dodatkowo oczy pokryte są membraną stanowiącą osłonę przed promieniowaniem ultrafioletowym. Nie jest dokładnie wiadomo jak wyczulony jest zmysł dotyku u niedźwiedzi. Obserwuje się przypadki, gdy przesuwają one delikatnie przedmioty nosem, językiem lub łapą. Najbardziej wyczulonym zmysłem u niedźwiedzi jest węch. Potrafią wyczuć fokę będącą na powierzchni, lub miejsce gdzie się regularnie wynurza nawet z odległości 30 km.
Niedźwiedzie polarne przystosowały się do życia zarówno w środowisku lądowym jak i morskim. Mogą pływać przez kilka godzin bez przerwy, pokonując dystans nawet powyżej 100 km i osiągać prędkość do 10 km/h. Jako napęd służą im przednie łapy a tylnie pełnią funkcje sterów. Jako izolacja podczas pływania służy im głównie ponad 10 cm warstwa tłuszczu. Podczas pływania nozdrza niedźwiedzi polarnych się zamykają. Niedźwiedzie nurkują w celu przepłynięcia pod obszarem z dużą ilością lodu oraz gdy poszukują brunatnic. Pod woda mogą przebywać około 2 minut. Nie jest dokładnie wiadome do jakiej głębokości mogą nurkować, ale pływają na głębokości około 4 m. Gdy nurkują to uszy układają się płasko na głowie. Najważniejszym elementem, do którego muszą się przystosować zwierzęta z rejonów polarnych są niskie temperatury. Temperatura ciała niedźwiedzi polarnych wynosi 37°C. Utrzymywana jest ona przez gęste futro, grubą skórę oraz warstwę tłuszczu. Dodatkowo sierść niedźwiedzi budową przypomina pustą rurkę. Działa ona jak światłowód dostarczając ciepło od słońca do skóry niedźwiedzia oraz utrudniając wydostanie się jej na zewnątrz. Niedźwiedzie utrzymują stałą temperaturę swojego ciała nawet gdy temperatura powietrza spadnie do -40°C. Ze względu na tak doskonale wytworzoną metodę izolacji niedźwiedzie polarne mają tendencję do przegrzewania się. Aby do tego nie doszło poruszają się wolno lub schładzają się w wodzie. Dodatkowo ciepło wydostaje się na zewnątrz w bardziej ukrwionych miejscach w rejonie pyska, nosa, uszu, nieowłosionej części stóp, pach i pachwin. Przegrzanie się może doprowadzić do śmierci niedźwiedzia.
Materiał przygotował: Mateusz Moskalik
pl: http://www.arktyka.org.pl
en: http://www.wild-arctic.eu